مسجد سازى
ثواب ساختن مسجد
1-ساختن مسجد،از مستحبات مؤكد است وپاداشى بزرگ و ثوابى بسيار دارد.
پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم فرمود:
«من بنى مسجدا فى الدنيا اعطاه الله بكل شبر منه-او قال بكل ذراع منه-مسيرة اربعين الف عام مدينةمن ذهب و فضة و در و ياقوت و زمرد و زبرجد ولؤلؤ...»
«هر كه در دنيا مسجدى بسازد،خداوند در برابر هروجب-يا فرمود:هر ذراع-به مقدارى كه چهل هزارسال پيموده مىشود،شهرى از طلا و نقره و در و ياقوت و زمرد و زبرجد و لؤلؤ به او عطا مىكند...» (1)
تحقق عنوان مسجد
2-اگر زمينى را به قصد قربت(قربة الى الله)بهنيت مسجد بودن بسازند و حداقل يك نفر به اذن بانىدر آن نماز بخواند،مسجد مىشود و بايد احكام مسجدنسبتبه آن مراعات شود (2) .
3-گر چه مطابق آنچه در مساله قبل گفته شد،عنوان مسجد تحقق مىيابد،ولى مشهور بين فقها آناست كه بايد صيغه وقف بخواند،يعنى بگويد:«وقفتهامسجدا قربة الى الله»يعنى اين زمين يا ساختمان رابراى رضاى خداوند وقف كردم براى آنكه مسجدباشد (3) .
4-مساجد تمام گروههاى مسلمان،اعم از شيعهو غير آن در احكامى كه براى مسجد گفته مىشود فرقى ندارد (4) .
5-اگر انسان بداند كه واقف،سقف و صحن وديوار مسجد را جزء مسجد قرار نداده،يا نداند جزءمسجد قرار داده يا نه و نشانهاى بر اينكه جزء مسجداست نباشد،احكام مسجد را ندارد. هر چند در صورتشك،احتياط مسحتب است،احكام مسجد را نسبتبه اين مكانها نيز مراعات كنند (5) .
6-س:زمينى است كه جزء موقوفه يك امامزادهمىباشد و بين خانههاى مسكونى قرار گرفته، با توجهبه اين كه محل،بزرگ مىباشد و فاقد مسجد است،نظرتان را راجع به بناى مسجد در اين زمين موقوفهبيان نماييد.
ج-اگر وقف است مسجد نمىشود (6) .
7-س:اگر اصل وقف مشخص نباشد-براىمسجد مثلا-آيا حكم مسجد دارد يا نه؟و اگر اصل وقف معلوم باشد ولى مورد تصرف و مصرف آنمشخص نباشد چه بايد كرد؟
ج-تا عنوان مسجديت در وقف محرزنشود حكم مسجد مترتب نمىشود و درصورت معلوم نبودن مصرف،صورى داردكه در تحرير(ج 2،ص 109،م 2.)مذكور است (7) .
زمين مسجد
8-اگر مسجدى ويران شود،زمين آن از مسجدبودن خارج نمىشود و احكام مسجد در برخى موارد برآن جارى است،و همچنين اگر تمام روستا يا شهرىكه مسجد در آن است،خراب شود مكانى كه مسجدبوده همچنان عنوان مسجد دارد (8) .
9-زمين بدون ديوار و ساختمان را نيز مىتوانمسجد قرار داد،بنابر اين اگر زمينى را براى مسجد وقف كنند و به همين قصد در آن نماز خوانده شود،مسجد است و احكام آن بايد مراعات شود،هر چندديوار كشى نشده باشد و ساختمان هم نساخته باشند (9) .
10-س:اينجانب يك قواره زمينى را كه 312 مترمربع مىباشد براى مسجدى خريدارى نمودم،چونمردم اين محل بودجه نداشتند،نتوانستند بسازند،حالابا كمك مردم مىخواهند مسجد را بسازند مىبينند كهاين زمين براى مسجد كوچك است،آيا اجازه است كهاين زمين را بفروشيم و در همين محل زمين بيشترىخريدارى نماييم؟البته در موقع خريد زمين، صيغهخوانده نشده ولى با عقيده كامل خريدارى شده براىمسجد.
ج-خريد زمين به قصد بناى مسجد كافىدر وقف نيست.اگر بعد از خريد،وقف نشدهو تحويل وقف نگرديده به ملك مالك باقى است و اختيار آن با مالك است (10) .
11-س:در روستايى كه اهالى آن روستا،محلسكونتخود را رها كردهاند و نزديك همان محل درزمين موات خانه ساختهاند،من در يك قطعه از همانزمين موات با كمك اهالى،مسجدى بنا كردم بطورىكه قسمتى از ديوار مسجد آماده است و ضررى همندارد عدهاى ديگر از همان محل،روى مقاصد و ياغرض شخصى،از به پايان رساندن مسجد جلوگيرىمىكنند،آيا از نظر شرع مقدس اسلام مىتوانندجلوگيرى نمايند يا خير؟
ج-اگر زمين موات بوده و متعلق حق كسىنبوده،با تحجير(سنگ چين و حصار كشى).
و آماده شدن براىمسجد،ديگران حق مزاحمت ندارند،لاكنچنانچه دولت اسلامى در اين باره مقرراتىدارد بايد مراعات شود (11) .
12-س:مقدارى از بيابان براى مسجد تعيينمىشود و به عنوان مسجد در آن نماز اقامه مىشود،سپس از آنجا مىروند،براى كسانى كه موضوع رامىدانند اگر به آنجا گذرشان بيفتد حكم مسجد دارد؟
ج-به مجرد تعيين مقدارى از بيابان براىمسجد و نماز در آن،حكم مسجد پيدانمىكند (12) .
13-س:هر گاه شخصى در قبرستان مسلمينكه وقف است مسجدى روى قبور اموات بنا كند، آياجايز استيا خير؟و اگر چنين مسجدى بنا شد آيا نمازدر آن صحيح است؟
ج-ساختن مسجد در قبرستان كه زمين آنوقف قبرستان است جايز نيست،و نبشقبور مسلمين حرام است،و به مجردساختن،مسجد نمىشود،ولى نماز خواندندر آن مانعى ندارد (13) .
آيتالله گلپايگانى قدسسره
14-س:آيا روى زمين اصلاحات ارضىمىتوان مسجد و ساير اماكن عمومى از قبيل حمام، مدرسه دينى طلاب و اماكن فرهنگى درست كرد؟
ج-چون مبناى دولت جمهورى اسلامىايران بر ملكيت اراضى مذكوره است لازماست معامله ملكيتشود (14) .
آيتالله فاضللنكرانى دامتبركاته
حياط مسجد
15-س:مسجدى كه علاوه بر شبستان،داراىحياط و صحن و راهرو است و در عرف،همه آنها رامسجد مىخوانند،آيا احكام مسجد بر آنها بار استيانه و در صورتى كه قصد بانى معلوم نباشد،ساختنمستراح و امثال آن در يك طرف آن صحن چهصورت دارد.دليل و قرينه بر عدم مسجديت لازماستيا نه؟
ج-با شك در آنكه صحن را جزء مسجد قرار داده،اگر امارهاى(نشانه،علامت)بر مسجد بودننباشد،محكوم به مسجديت نيست و امارهبر عدم،لازم نمىباشد (15) .
آيتالله گلپايگانى قدسسره
مسجد و حسينيه(باهم)
16-س:احتراما به استحضار مىرساند كه درمحلى از زير زمين تا كف به نام حسينيه و از كف بهبالا به نام مسجد از مردم پول گرفته شده و 65 درصدر آن را جهاد،جهت احداث مسجد پرداخته است،چه حكمى دارد،مسجد استيا حسينيه؟
ج-اگر از ابتدا مقدارى به حساب حسينيهو مقدارى به عنوان مسجد ساخته شده ووقف گرديده اشكال ندارد و هر يك ازحسينيه و مسجد حكم خود را دارد (16) .
تغيير و تبديل مسجد
17-س:مسجدى كه در آن استفاده جماعتنمىشود و به ندرت كسى يا كسانى در آن نمازمىخوانند،آيا مىتوان از آن براى مدتى به عنوانفروشگاه تعاونى استفاده نمود؟
ج-تبديل مسجد به فروشگاه جايزنيست (17) .
18-س:مسجدى است كه زير زمينى دارد كهمتروكه است،جمعى از افراد خير تصميم دارند با كسباجازه از مرجع عاليقدر،امام خمينى قدس سره،اين زير زمين راتبديل به صندوق قرض الحسنه عام المنفعة نمايند،آيا امام اجازه مىدهند يا خير؟
ج-جايز نيست (18) .
19-س:آيا در پشتبام مسجد غير از ساختمانبراى مسجد،مىتوان ساختمان ديگرى بنا نمود،مثلا ساختن اتاق براى بسيج و غيره.
ج-جايز نيست (19) .
20-س:اگر مسجدى كه از قرنها پيش محلعبادت و مسجد مسلمين بوده،خراب يا به وسيلهعمال حكومت گذشته تخريب شده باشد،آيا مىتواندر محل آن،ساختمان ديگرى براى سكنى و يا باعناوين مذهبى ديگر مثل حسينيه،تكيه و غيرهساخت؟يا بايد آن را به حالت اول و به صورت مسجددر آورد و براى سكنه محل كه مسجدى هم ندارند،بهصورت سنگر دينى و عبادتگاه الهى قرار داد؟
ج-تبديل مسجد به غير آن جايز نيست (20) .
21-س:در طرح توسعه يكى از خيابانهاى كهبراى راحتى عبور وسائل نقليه اجرا خواهد شد تعدادىمسجد قرار دارد كه بعضى از آنها كلا و بعضى قسمتىاز آن خراب مىشود،نظر شريف در اين مورد چيست؟
ج-از بين بردن مسجد يا جزئى از آنجايز نيست،مگر مصلحتى در كار باشد كهنتوان از آن مصلحت دست كشيد و چشمپوشى كرد (21) .
آيتالله خامنهاى دامتبركاته
تبديل مسجد به حسينيه
22-س:ما يك حسينيه داريم كه تقريبا خرابشده و مكانش هم جاى خوبى نيست،آيا مىشود آنرا بفروشيم و كنار مسجد يك زمينى استحسينيهاىاز نو بسازيم؟و اگر مىشود چون وصل مسجد استيك متر هم از حياط مسجد داخل حسينيه قرار بگيردتا بتوانيم در عزادارى امام حسين عليه السلام حسينيه خوبىداشته باشيم؟
ج-فروش حسينيه و همچنين جزء حسينيهقرار دادن مسجد جايز نيست (22) .
تغيير حسينيه به مسجد
23-س:زمينى را به نام ساختن حسينيه خريدارىكرده و ثلث قيمت آن را مىپردازند،و از مؤمنين هم بهنام حسينيه پول جمع آورى مىكنند،ساختن بنا شروعشد و به خاطر تشخيص قبله،محرابى ساخته شد وهمينكه بنا نيمه تمام شد،عدهاى گفتند:اگر مسجدبشود بهتر است و صاحب زمين هم گفت:اگر مسجدبشود،بقيه پولم(دو ثلثباقيمانده)را نمىخواهم،لذاقبض را به نام مسجد صاحب الزمان عليه السلام نمودند و بقيهبنا را به نام مسجد تمام نمودند و در حال حاضر از اينبنا به نام مسجد استفاده مىنمايند ولى اختلاف هنوزبر طرف نشده است،استدعا مىشود،آنچه را كه حكمخداست مرقوم فرماييد تا تكليف خود را بدانيم.
ج-وقف زمين براى حسينيه اگر تمام نشدهو قبض وقف حاصل نشده،تغيير آن به عنوانمسجد اشكال ندارد،ولى اگر تغيير بعد ازتماميت وقف حسينيه حاصل شده باشد، باطل است و آن محل مسجد نمىشود،اگرچه نماز در آنجا اشكال ندارد (23) .
24-س:شخص خيرى در جنب مسجد،زمينى بهنيتحسينيه در اختيار مؤمنين قرار داده است،بعداامناى مسجد،آن زمين را با اجازه صاحب آن،جزءمسجد قرار دادهاند،آيا احكام مسجد بر آن جارى استيا خير؟
ج-اگر وقف حسينيه،تمام شده و لو بهاين نحو كه به قصد حسينيه تحويل دادهباشد،مسجد نمىشود و احكام مسجد برآن جارى نيست (24) .
تغيير نام مسجد
25-س:مسجدى حدود بيستسال قبل ساختهشده است و به نام مبارك صاحب الزمان عليه السلام نامگذارىشده و معلوم نيست كه اين نام در صيغه وقف هم ذكر شده يا نه،حكم تغيير نام اين مسجد ازصاحب الزمان عليه السلام به مسجد جامع چيست؟
ج-مجرد تغيير نام مسجد مانعى ندارد (25) .
آيتالله خامنهاى دامتبركاته
تخريب و بازسازى مسجد
26-س:اهالى يكى از روستاها در نظر دارندمسجد محقرى كه تكافوى اهالى محل را نمىنمايدتخريب كنند و مجددا مسجد مناسبى در همان محلبسازند با توجه به اينكه براى توسعه مسجد مزبور تنهاراه،تخريب آن است،لذا خواهشمند است تكليفشرعى را اعلام فرمائيد.
ج-خراب كردن به منظور توسعه،درصورت احتياج مردم اشكال ندارد (26) .
تغيير محل شبستان مسجد
27-س:اهالى روستايى تصميم گرفتند بناى فعلى مسجدشان را به عللى تغيير بدهند و چون به جهاتىساختن شبستان در محل كنونى مشكل است،آيامجازند زمين مجاور را شبستان و از مكان قبلى بهعنوان محوطه استفاده كنند.
ج-مانع ندارد ولى احكام مسجد بر آنمترتب است (27) .
28-س:مسجدى است داراى شبستان وصحن،چون به صورت ساختمان قديمى و كهنه استجمعى از مؤمنين تصميم دارند آن را خراب و تجديدبنا نمايند ولى طبق نقشه معمار، صحن مسجد بهصورت شبستان و شبستان به صورت صحن درمىآيد و اين عمل از نظر اصول معمارى و زيبايىمسجد،به صلاح مسجد است،در اين صورت اشكالدارد يا نه؟
ج-تبديل شبستان مسجد به صحن، جايز نيست (28) .
آيتالله گلپايگانى قدسسره
تعمير و توسعه مسجد
29-س:تعمير مسجدى كه نزديك به خرابىمىباشد مستحب است و اگر مسجدى طورى خرابشود كه تعمير آن ممكن نباشد،مىتوانند آن را خرابكنند و دوباره بسازند بلكه مىتوانند مسجد را كه خرابنشده،براى احتياج مردم خراب كنند و بزرگتر بسازند (29) .
30-س:در شهرستان ما مسجد جامعى است كهدر قديم بنا شده و الآن حياط مسجد جهت اقامه نمازجمعه در زمستان و تابستان احتياج به سقف دارد،ضمنا از نظر واقف هم هيچ اطلاعى در دست نيست واين عمل هم لازم است،سقف زدن چه صورتى دارد؟
ج-مانعى ندارد (30) .
مسجد قبيلهاى
31-اگر واقف مكانى را به عنوان مسجد طايفه و قبيله يا گروه خاصى وقف كند كه تنها همان افراد از آناستفاده كنند،هر چند وقف صحيح است و تنها همانهامىتوانند در آن به عبادت خداوند بپردازند ولى بنابراحتياط واجب چنين مكانى مسجد نخواهد شد واحكام مساجد را نخواهد داشت (31) .
32-س:نماز خواندن در مسجدى كه عدهاى ازكسانى كه در ساختن اين مسجد مشاركت داشتهاندادعا مىكنند،كه مسجد را براى خود و قبيله خودشانساختهاند،چه حكمى دارد؟
ج-مسجد،پس از آنكه به عنوان مسجدساخته شد اختصاص به قوم و قبيله و افرادخاصى ندارد،بلكه براى تمام مسلماناناستفاده از آن جايز است (32) .
آيتالله خامنهاى دامتبركاته
[به فصل 2«معمارى مسجد»نيز مراجعه كنيد]
پىنوشتها:
1-تحرير الوسيله،ج 1،فى مكان المصلى،ص 152،م 18.
2-همان،م 19.
3-همان.
4-العروة الوثقى،ج 1،فى احكام النجاسات،ص 88،م 15.
5-همان،ص 89،م 16.
6-استفتاآت،ج 2،ص 356،ص 54.
7-استفتاآت،ج 2،ص 342،س 18.
8-تحرير الوسيله،ج 2،كتاب الوقف و اخواته،ص 75،م 63.
9-العروة الوثقى،فى مكان المصلى،ص 597،م 12.
10-استفتاآت،ج 2،ص 334،م 2.
11-استفتاآت،ج 2،ص 338،س 9.
12-همان،ص 339،س 13.
13-مجمع المسائل،ج 1،ص 132،ص 23.
14-جامع المسائل،ج 1،ص 96،س 315.
15-مجمع المسائل،ص 136،س 37.
16-استفتاآت ج 2،ص 336،س 5.
17-استفتاآت،ج 2،ص 366،ص 78.
18-استفتاآت،ج 2،ص 357،ص 55.
19-همان،س 56.
20-همان،ص 365،س 77.
21-اجوبة الاستفتائات،ج 1،ص 124،س 414.
22-استفتاآت،ج 2،ص 371،س 93.
23-استفتاآت،ج 2،ص 364،س 75.
24-همان،س 74.
25-اجوبة الاستفتاآت،ج 1،ص 125 س 419.
26-استفتاآت،ج 2،ص 368،س 84.
27-همان،ص 369،س 85.
28-مجمع المسائل،ج 1،ص 141،س 55.
29-توضيح المسائل،م 911.
30-استفتاآت،ج 2،ص 369،س 87.
31-العروة الوثقى،ج 1،فى مكان المصلى،ص 597،م 12.
32-اجوبة الاستفتائات،ج 1،ص 119،س 401.
احكام وقف
مسأله 3174: اگر كسى چيزى را وقف كند، از ملك او خارج مى شود و خود او و ديگران، نمى توانند آن را ببخشند يا بفروشند و كسى نيز از آن ملك، ارث نمى برد. ولى در بعضى موارد كه در احكام خريد و فروش گفته شد، فروختن آن اشكال ندارد.
مسأله 3175: لازم نيست صيغه وقف را به زبان عربى بخوانند، بلكه مثلا اگر بگويد: خانه خود را وقف كردم و كسى كه خانه اى را براى او وقف كرده، يا وكيل و يا ولىّ او بگويد: قبول كردم، وقف صحيح است، ولى اگر براى افراد مخصوصى وقف نكند، بلكه مانند مسجد و مدرسه براى عموم وقف كند، يا مثلا براى فقرا يا سادات وقف نمايد، قبول كردن كسى لازم نيست.
مسأله 3176: اگر ملكى را براى وقف نمودن قصد كند ولو معيّن هم كند، و پيش از خواندن صيغه وقف، پشيمان شود يا بميرد، وقف صحيح نيست.
مسأله 3177: لازم نيست وقف كننده، قصد قربت داشته باشد اگرچه بهتر است. امّا بنابر احتياط بايد از هنگام خواندن صيغه، مال را براى هميشه وقف كند. و اگر مثلا بگويد: اين مال بعد از مردنم وقف باشد چون از موقع خواندن صيغه تا مردنش، وقف نبوده، بنابر مشهور صحيح نيست. و نيز اگر بگويد: تا ده سال وقف باشد و بعد از آن نباشد، يا بگويد: تا ده سال وقف باشد و بعد پنج سال وقف نباشد و دوباره وقف باشد، بنابر مشهور وقف صحيح نمى باشد.
مسأله 3178: وقف در صورتى صحيح است كه آن را، به كسى كه براى او وقف شده يا وكيل يا ولىّ او بدهند. و اگر چيزى را براى اولاد صغير خود وقف كند و به قصد اينكه ملك آنان شود، از طرف آنها قبض و نگهدارى نمايد، وقف صحيح است.
مسأله 3179: در اوقاف عامه مثل مساجد، مدارس و حسينيّه ها قبض لازم نيست على الأظهر، بلكه به مجرّد وقف نمودن تحقق پيدا مى كند.
مسأله 3180: وقف كننده بايد بالغ، عاقل، با قصد و اختيار باشد و شرعاً بتواند در مال خود تصرف كند. بنابراين سفيهى كه مال خود را در كارهاى بيهوده صرف مى كند، چون حق ندارد در مال خود تصرف نمايد، اگر چيزى را وقف كند صحيح نيست.
مسأله 3181: اگر مالى را براى كسانى كه به دنيا نيامده اند وقف كند، درست نيست ولى اگر براى زندگان و بعد از آنها، براى كسانى كه بعد به دنيا مى آيند وقف نمايد، مثلا چيزى را براى اولاد خود وقف كند كه بعد از آنان، وقف نوادگان او باشد و هر دسته اى بعد از دسته ديگر از وقف استفاده كنند، صحيح است.
مسأله 3182: اگر چيزى براى خودش وقف كند، مثلا دكّانى را وقف كند كه درآمدش را بعد از مرگ، براى او خرج نمايند صحيح نيست، ولى اگر مثلا مالى را براى فقرا وقف كند و خودش فقير شود، مى تواند از منافع وقف استفاده نمايد.
مسأله 3183: اگر براى چيزى كه وقف كرده متولّى معيّن كند، بايد طبق قرار او رفتار نمايند و اگر معيّن نكند، چنانچه براى افراد مخصوصى، مثلا بر اولاد خود وقف كرده باشد و آنها بالغ باشند، اختيار با خود آنان است و اگر بالغ نباشند، اختيار با ولىّ آنهاست. و براى استفاده از وقف، اجازه حاكم شرع لازم نيست.
مسأله 3184: اگر ملكى را مثلا براى فقرا يا سادات وقف سازد، يا مالى را وقف كند كه منافعش براى خيرات مصرف شود، در صورتى كه براى آن، متولى معيّن نكرده باشد، اختيار آن با حاكم شرع است.
مسأله 3185: اگر ملكى را براى افراد مخصوصى، مثلا بر اولاد خود وقف كند كه هر نسلى بعد از نسل ديگر از آن استفاده كنند، چنانچه متولّى، آن را اجاره دهد و بميرد اجاره باطل نمى شود، ولى اگر متولّى نداشته باشد و يك نسل از كسانى كه ملك براى آنها وقف شده، آن را اجاره دهند و در بين مدّت اجاره بميرند، اجاره باطل مى شود و در صورتى كه مستأجر كل مبلغ اجاره را داده باشد، باقى را پس مى گيرد.
مسأله 3186: اگر ملك وقف خراب شود، از وقف بودن بيرون نمى رود.
مسأله 3187: ملكى كه مقدارى از آن وقف است و مقدارى از آن وقف نيست، اگر تقسيم نشده باشد، حاكم شرع يا متولّى وقف، مى تواند با نظر اهل خبره ( كارشناس ) سهم وقف را جدا كند.
مسأله 3188: اگر متولّى وقف، خيانت كند و درآمد آن را به مصرفى كه معيّن شده، نرساند، حاكم شرع مى تواند، همراه با او ناظر امينى معيّن نمايد.
مسأله 3189: فرشى را كه مثلا براى حسينيه وقف كرده اند، نمى شود براى نماز به مسجد ببرند، اگرچه آن مسجد نزديك حسينيّه باشد.
مسأله 3190: اگر ملكى را براى تعمير مسجد وقف نمايند چنانچه آن مسجد احتياج به تعمير ندارد و انتظار نمى رود مدّتى احتياج به تعمير پيدا كند، مى توانند درآمد آن ملك را براى مسجد ديگرى كه احتياج به تعمير دارد مصرف كنند.
مسأله 3191: اگر ملكى را وقف كند كه درآمد آن را خرج تعمير مسجد نمايند و به امام جماعت و به كسى كه در آن مسجد اذان مى گويد بدهند، در صورتى كه بدانند براى هريك چه مقدار معيّن كرده، بايد همان طور مصرف كنند و اگر يقين نداشته باشند، بنابر احتياط اول مسجد را تعمير كنند و اگر چيزى زياد آمد، بين امام جماعت و كسى كه اذان مى گويد به طور مساوى قسمت نمايند و بهتر است دو نفر در تقسيم با يكديگر مصالحه نمايند، ولى اگر وقف مطلق باشد طبق نظر متولّى عمل مى شود.
1- آيا مساجدي که در آستان وقفي (مثل وقف آستان قدس رضوي ) بنا مي گردد براي معذورين شرعي ، حضورو مکث کردن در آن ها جايز است ؟
آيه الله بهجت : جايزنيست يعني وقف را دوباره نمي توان وقف نمود بلکه مي توانند اجاره کنند براي نماز خانه پس احکام مسجد را ندارد .
آيه الله خامنه اي : زمين هاي وقفي قابل وقف مجدد به عنوان مسجد نيستند ولي اجاره دادن آن ها توسط متولي شرعي براي ساختن مصلي وامثال آن مانعي ندارد اما با اين کار تبديل به مسجد نشده واحکام و آثار مسجد هم برآن مترتب نمي گردد.
آيه الله سيستاني : جايزنيست .
آيه الله صافي : جايز نيست والله العالم.
آيه الله فاضل : حکم ساير مساجد را دارد .
آيه الله مکارم : حکم مساجد ندارد.
آيه الله وحيد خراساني : دخول حائض در مسجد وماندن حرام است.
2- آيا کل فضاي مساجد حکم مسجد را دارد ؟ زيرا بالکن مساجد معمولا براي نماز خواندن بانوان و بعضي مجالس عزداري اختصاص داده مي شود . حکم طبقات بالا و همچنين حکم زير زمين مسجد را بيان فرماييد که اين قسمتها براي معذورين اشکال دارد يا خير؟
آيه الله بهجت : آنچه که ازمسجد محسوب است حکم مسجد را دارد وغير از آن جزء مرافق مسجد است.
آيه الله خامنه اي : بالکن وطبقات بالا اگر داخل فضاي مسجد است و همچنين زيرزمين مسجد حکم مسجد را دارد .
آيه الله سيستاني : فضاي مسجد وطبقات مختلف آن که بعد از وقفيت احداث شده است حکم مسجد را دارد.
آيه الله صافي : جايز نيست والله العالم
آيه الله فاضل لنکراني : طبقات پايين وبالا و بالکن مسجد اگر هنگام ساخت مسجد به عناوين ديگري غير از مسجد ساخته شده باشد حکم مسجد را ندارد والا حکم مسجد را دارد و بايد احکام مسجد رعايت شود.
آيه الله مکارم : کل فضاي مسجد حکم مسجد دارد مگرقسمتهايي که به هنگام وقف استثناء شده باشد يا در عرف محل معمولا جزء مسجد نيست مثل حياط مسجد که دربعضي ازمناطق جزء مسجد نيست .
آيه الله وحيد خراساني :خصوص جاي نماز است ملحق است به مسجد
3 - اگر براي ورود به بخشي از مسجد که صيغه مسجد خوانده نشده از درب ورودي يا پله هاي مسجد استفاده کنند جايزاست ؟
آيه الله بهجت : بدون توقف وگذاشتن چيزي جايزاست .
آيه الله خامنه اي :اگر در قمستي که مسجد است مکث نکنند و چيزي هم درآنجا نگذارند عبور آنها مانعي ندارد
آيه الله سيستاني : جايز است
آيه الله صافي :اگر به عنوان مسجد در آن نماز خوانده باشند حکم مسجد را دارد چه صيغه وقف بخوانند چه نخوانند .
آيه الله فاضل لنکراني : مانعي ندارد مگر اين که مزاحمتي براي نمازگزاران مسجد ايجاد کند.
آيه الله مکارم شيرازي : اشکال ندارد
آيه الله وحيد خراساني : اگرجزء مسجد نباشد يا براي عبور باشد مانعي ندارد.
4- آيا تکيه دادن به ديواري که مشترک بين مسجد و بخشي که صيغه خوانده نشده مسجد است ، جايزاست ؟
آيه الله بهجت : جايزاست
آيه الله خامنه اي : مانعي ندارد.
آيه الله سيستاني :جايزاست
آيه الله صافي : مجرد تکيه دادن حکم خاصي ندارد ولي گذشت که صيغه وقف اثري ندارد والله العالم
آيه الله فاضل لنکراني : مانعي ندارد.
آيه الله مکارم :اشکال ندارد.
آيه الله وحيد خراساني : مانع ندارد
5- آيا زميني راکه براي مسجد واگذار شده است حتما بايد صيغه وقف خوانده شود يا همين که به نام مسجد واگذار شده حکم مسجد برآن جاري است ؟
آيه الله بهجت : اگر يک نماز به عنوان مسجد در آنجا خوانده شود مسجد است با اذن واقف
آيه الله خامنه اي : بدون انشاء صيغه وقف و يا بدون تحويل آن به نماز گزاران وخواندن نماز به عنوان مسجد وقف محقق نمي شود
آيه الله سيستاني : واگذاري کافي نيست
آيه الله صافي : جواب اين سوال از جواب سوالهاي قبل معلوم مي شود والله العالم
آيه الله فاضل لنکراني : خيرخواندن صيغه وقف لازم نيست ، بلکه همين که به قصد مسجد در اختيار نماز گزاران قرار گرفت و به عنوان مسجد در آن نماز اقامه شد حکم مسجد را پيدا مي کند.
آيه الله مکارم شيرازي : چنانچه در آن زمين به عنوان زمين مسجد خوانده شود نيز احکام مسجد برآن جاري مي گردد.
آيه الله وحيد خراساني : کافي است به حيثيت مسجد به قصد مسجديت ساخته شود.
6- درطبقه پايين مسجد که مغازه ساخته مي شود آيا جزء مسجد محسوب مي باشد ، وحدود شرعي آن بايد رعايت شود ؟ ياخير وفقط عائدي آن به مسجد مي رسد .
آيه الله بهجت : جزء مسجد محسوب نيست
آيه الله خامنه اي : اگر قبل از آن که زمين حکم مسجد را پيدا کند در آن مغازه ساخته اند حکم مسجد راندارد
آيه الله سيستاني : اگر قبل ازوقفيت احداث شده است حکم مسجد راندارد وبعد از وقفيت احداث آنها جايز نيست .
آيه الله صافي : اگر از اول مغازه ساخته شده وبعد از ساختن آن قمستهاي فوق را به عنوان مسجد ساخته و در آن نماز خوانده اند مغازه حکم مسجد را ندارد ولي اگر بعد ازساختن زمين وخواندن نماز در آن به عنوان مسجد بخواهند قمستي را مغازه کنند جايز نيست و همه حکم مسجد را دارند والله العالم
آيه الله فاضل لنکراني : به پاسخ (ب) مراجعه شود
آيه الله مکارم شيرازي : مغازه مسجد حکم مسجد را ندارد مشروط براين که از ابتدا آن محل را براي مغازه در نظر گرفته باشند در غير اين صورت احداث مغازه جايزنيست
آيه الله وحيد خراساني : اگر زمين را وقف مسجد کرده باشند تمام طبقات مسجد خواهد شد .